اراده

توضیحاتی در مورد اراده‌ی شرعی و کَونی الله متعال

اراده ی شرعی:

یعنی مثلا انسان بر انجام کار نیک و خوبی تصمیم می گیرد و قصد انجام آن فعل نیک را دارد، الله تعالی نیز از انجام آن فعل خشنود است و اراده می کند تا آن فعل را برای بنده اش خلق کند. (مگر حکمتی در کار باشد که فعل بنده به سرانجام نرسد).

اراده ی کونی:

یعنی مثلا انسان تصمیم بر انجام کار شری می کند، و قصد می کند تا فعل شری را انجام دهد، خداوند متعال از انجام آن فعل توسط بنده اش ناخشنود است، ولی با این وجود چون سنت الهی بر این بوده که بندگانش مختار باشند، خداوند متعال اراده می کند و آن فعل شر را برایش خلق می متند. (مگر حکمتی در کار باشد که فعل بنده به سرانجام نرسد).

و لذا می بینیم که بعضی از انسانها کفر می ورزند با وجود آنکه خدا از آن ناخشنود است، ولی چون آن بنده با اختیار خود راه کفر را برگزیده و برای رسیدن به آن تلاش نموده، پس باید جوابگوی اعمال اکتسابی خود باشد.

پس خداوند متعال چون انسانها را مختار آفریده، بنابراین هر دو افعال شر و نیکش را برایش می آفریند، تا او اگر احیانا خواست که فعل شری انجام دهد، در انجام آن عاجز نباشد، ولی چون انسان فعل شر و یا نیک خود را کسب می کند، و خودش برای انجام آن تصمیم گرفته است، بنابراین بایستی منتظر عواقب خوب یا بد اعمالش نیز باشد، او به اختیار خود راه شر یا نیک را برگزیده و برای رسیدن به آن اعمال تلاش کرده است، ولی خداوند متعال برای هر دو دسته از انسانها، افعالشان را خلق می کند، و اینگونه نیست که خدا فقط خلق کننده ی افعال نیک باشد ولی افعال شر را کسی دیگر خلق کند! و این با توحید (ربوبیت) منافات دارد.

اما دلیل این امر چیست؟
دلیل خلق در فعل خودش این آیه است: «إِنَّ رَبَّکُمُ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِی سِتَّهِ أَیَّامٍ» (الأعراف: ۵۴) به راستی پروردگار شما کسی است که آسمانها و زمین را در شش روز خلق کرد. و دلیل خلق در افعال بندگانش، این آیه است: « ذَلِکُمُ اللّهُ رَبُّکُمْ لا إِلَهَ إِلاَّ هُوَ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ» (انعام ۱۰۲).
یعنی: این است پروردگار شما! هیچ معبودی جز او نیست؛ آفریدگار همه چیز است؛
و می فرماید: « قُلِ اللّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ» (رعد ۱۶).
یعنی: بگو: «الله آفریدگار هرچیزی است» از همه اشیای موجود در دنیا و آخرت؛ بی هیچ فرقی میان یک چیز با چیز دیگری؛ و اوست یکتا و پیروز!»

و نیز این آیه که می فرماید: (وَاللَّهُ خَلَقَکُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ) (الصافات:۹۶) (معنی): «خداوند شما و هر آنچه انجام می دهید را خلق نموده است.» و دلیل اینکه او خالق افعال بندگانش می باشد این است که، فعل بنده از روی اراده و قدرت صادر می شود، و خلق کننده اراده و قدرت بنده، خداوند است.

اهل سنت و جماعت با این آیه استدلال می کنند بر اینکه «افعال»، آفریده خدای عزوجل است ولی اکتساب آنها از بندگان می باشد و این عقیده، ابطال کننده مذهب «قدریه» و مذهب «جبریه» است.

و چندین آیه ی دیگر در این مورد وارد شده که می فرمایند: «اللّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ» یعنی: خداوند خالق هر چیزی است. و این نشانگر عمومیت است، یعنی شما به لفظ “کُل شیء” بنگرید و ببینید که چه چیزی را در بر می گیرد؟ این لفظ شامل هر چیزی جز ذات پاک الله تعالی و صفاتش می باشد، و بقیه ی مخلوقین – هم ذاتشان و هم صفاتشان و هم افعالشان و هم سخنان و اقوالشان – همه و همه مخلوق هستند، پس انسان مخلوق است، صفت او نیز از قبیل کلامش مخلوق است، اعمال او نیز – چه شر و چه نیک- مخلوق هستند و غیره.. همه و همه مخلوق هستند بجز ذات پاک الله تعالی که او خالق مخلوقین و افعال و صفات آنها می باشد.

ولی باید توجه داشت که کلام خدا مخلوق نیست، چون کلام، صفت متکلم است، و خداوند با نام ها و صفاتش اول و ازلی است و قبل از او چیزی نبوده است. استدلال معتزله به این آیه و امثال آن مبنی بر این که کلام خدا مخلوق است از بزرگ ترین جهالت هاست. چون خداوند همیشه و همواره با نام ها و صفاتش بوده است و هیچ صفتی از صفاتش حادث نیست که بعدا پدید آمده باشد و هیچ گاه صفت او تعطیل نمی شود.

About ابوعبدالرحمن الأثري

مدیر ارسال مقالات و صوتیات سایت منهج

مقاله‌ای دیگر:

تکفیر

عقیده اهل سنت و جماعت در موضوع تکفیر

إن الحمد لله نحمده ونستعینه ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سیئات أعمالنا، من …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>