صراط

حقیقت صراط و عقیده‌ی اهل سنت و جماعت درباره آن چیست؟

حقیقت صراط و عقیده اهل سنت درباره آن چیست؟

امام سفارینی می گوید: صراط در لغت بمعنی راه واضح و روشن می باشد.
جریر، شاعر عرب زبان نیز صراط را به همین معنی بکار برده است، آنجا که می گوید:

‌أمیر المؤمنین علی صراط إذا اعوج الموارد مستقیم
اما در اصطلاح شریعت «صراط» پلی است که بر پشت دوزخ نصب شده است، همه ی مردم از ابتدا تا به انتها روی آن عبور می کنند، پس صراط پلی است میان بهشت و دوزخ. لوامع انوار البهیه: (۲/۱۸۹)‏.
شارح طحاویه عقیده خود را درباره صراط مذکور در احادیث چنین بیان می‎فرماید: ما به «صراط» عقیده داریم و آن پلی است که بر دوزخ نصب شده است و مردم بعد از جا گذاشتن محشر بسوی تاریکی قبل از پل بدان می رسند.
همانگونه که حضرت عائشه رضی الله عنها روایت می کند که راجع به جایگاه مردم در روز تغییر و تبدیل زمین و آسمان از ‎پیامبر الله صلی الله علیه وسلم سؤال شد؟ ‎پیامبر الله صلی الله علیه وسلم در پاسخ فرمودند:

« هم فی الظلمه دون الجسر». شرح الطحاویه: ۴۶۹‏.
(نرسیده به پل صراط در تاریکی ای خواهند بود).
سفارینی درباره «صراط» می گوید: در کل علما روی اثبات صراط اتفاق نظر دارند، اهل حق آن را بر ظاهر حمل نموده و می گویند: پلی است که بر پشت دوزخ نصب شده است، از شمشیر تیزتر و از مو باریکتر است. اما قاضی عبدالجبار معتزلی و بسیاری از پیروانش، این معنی ظاهر صراط را رد کرده اند، بدلیل اینکه ممکن نیست از چنین پلی عبور کرد که از لبه شمشیر تیزتر و از مو باریک تر باشد، و اگر قرار بر این باشد که چنین چیزی امکان دارد باید این را دانست که عبور روی آن خالی از عذاب نمی باشد و این در حالی است که روز قیامت عذابی بر مؤمنان و صلحا نخواهد بود، بلکه منظور ازصراط، همان راه بهشت است که در آیه ذیل بدان اشاره شده است:

« سَیَهْدِیهِمْ وَیُصْلِحُ بَالَهُمْ». محمد: ۵
(به زودی خداوند آنان را (به سوی مقامات عالیه بهشت و گفتار نیک و کردار پسندیده) رهنمود می کند و حال و وضعشان را خوب و عالی می نماید).
و راه دوزخ که آیه ذیل بدان اشاره دارد:

« فَاهْدُوهُمْ إِلَی صِرَاطِ الْجَحِیمِ». الصافات: ۲۳
(‏آنان را به راه دوزخ راهنمائی کنید).. ‏
بعضی «صراط» را بر ادله واضح، مباحات و اعمال پستی که انسان درباره آنها مواخذه شده و مورد سؤال قرار می گیرد، حمل کرده‎اند.
لازم به ذکر است که همه ی این تاویلات خرافی و باطل هستند، زیرا باید نصوص را بر معانی حقیقی حمل کرد، عبور از پل صراط دشوارتر یا شگفت آورتر از رفتن بر روی آب و یا به پرواز در آمدن در فضا و یا ایستادن و توقف نمودن در آن نیست. و ‎پیامبر الله صلی الله علیه وسلم در پاسخ به حشر کافران بر رویشان فرمود: خداوند توانایی چنین کاری را در خود می بیند.
علامه قرافی تیزتر بودن صراط از شمشیر و باریک بودن آن از مو را رد کرده است و شیخ عز بن عبدالسلام در این باره از وی سبقت گرفته است، اما حرف حساب این است که درباره «صراط» نصوصی صحیح وارد شده اند، و آنها نیز بدون تاویل بر ظاهرشان حمل می شوند همانطور که در صحاح، مسانید و سنن روایات زیادی وارد شده دایر بر اینکه صراط پلی است که بر پشت دوزخ نصب شده است، و تمام انسانها از روی آن عبور می کنند و آنان در عبور کردن از آن به یک نواخت نیستند، و سرعت متفاوتی دارند. شرح الطحاویه: ص ۴۶۹٫‏
قرطبی دیدگاه کسانی را که «صراط» را به معنی مجازی آن حمل می کنند نقل کرده و می گوید:
بعضی از آنها که پیرامون احادیث صراط سخن گفته‎اند بر این باورند که صراط از مو باریکتر و از لبه شمشیر تیزتر است و این وصف، «صراط» را به آسان و مشکل بودن آن به تناسب اعمال بندگان حمل کرده اند و می گویند: عبور از آن، برای صاحبان اعمال نیک بسیار آسان و برای صاحبان اعمال بد بسیار دشوار است و حدود این آسانی و سختی را سوای خداوند متعال کسی دیگر نمی داند، زیرا که این باریکی و این تیزی حد معلومی ندارد و بر حسب عرف و عادت چیز بسیار خفی و پنهان را باریک می گویند، لذا بیان مثال و تشبیه آن با باریکی مو از این قبیل است، و معنی تیزتر از شمشیر این است که فرشتگان امر و فرمان الهی را مبنی بر عبور دادن مردم از پل صراط به سرعت تمام عملی می کنند و اندک امکان اینکه امر خدا را برگردانند وجود ندارد، همانطور که لبه تیز شمشیر وقتی با قدرت و قوت به چیزی اصابت کند، آن چیز بار دیگر امکان برگشتن به حالت اولی خود را ندارد، و اما اینکه گفته شده است: که خود «صراط» از مو باریک تر و از شمشیر تیزتر است، این مردود است بدلیل اینکه فرشتگان در دو پهلو و کناره‎ی آن می ایستند و در آن قلاب وخارهایی وجود دارد، و بعضی از عبور کنندگان بر شکم آن می افتند و بعضی دیگر افتان و خیزان روی آن می گزرند، و کسانی هستند که نورشان به اندازه جای قدمشان است، این مطالب حکایت از آن دارد که برای عبورکنندگان روی آن جای کافی برای گذاشتن قدمشان وجود دارد، و مسلم است که باریکی گنجایش این همه چیز را ندارد. لوامع الأنوار البهیه: ۲/۱۹۲٫‏
قرطبی بعد از ذکر اقوال تأویل کنندگان به رد دیدگاه آنان پرداخته می گوید: دیدگاه این آقایان بدلیل احادیثی که در این خصوص بیان گردیده‎اند و ایمان آوردن بدانها واجب است، مردود می باشد، زیرا کسی که می تواند پرنده را در فضا نگاه دارد، قادر است که مؤمن را بر پل صراط تیزتر از شمشیر و باریک تر از مو نگاه بدارد و می تواند مؤمن را روی آن بدواند یا اینکه او را راه ببرد، و تا زمانی که معنی حقیقی محال نباشد، حمل لفظ برمعنی مجازی، خلاف ضابطه و قانون است، و حمل بر معنی حقیقی حاوی هیچ گونه محالی نمی باشد، زیرا که آثار و احادیث زیادی در این باره وارد شده است. “تذکره”: ۳۳۳‏.

مقاله‌ای دیگر:

اراده

توضیحاتی در مورد اراده‌ی شرعی و کَونی الله متعال

اراده ی شرعی: یعنی مثلا انسان بر انجام کار نیک و خوبی تصمیم می گیرد …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>