5

دلایل چهارگانه عقل، حس، فطرت و شرع مبنی بر وجود الله

اگر کسی بپرسد: دلیل وجود الله عز وجل چیست؟
می گوییم: دلیل بر وجود الله عبارت است از: عقل، وحس، وشرع.
همه این سه تا بر وجود الله دلالت میکنند، و اگر خواستی، بر آنها دلیل فطرت را اضافه کن ، پس دلائل وجود الله چهار چیز می شوند: عقل، وحس، و فطر، و شرع.

– دلالت عقل:
پس میگوییم: آیا وجود این کائنات از خودشان است، یا همچنین تصادفی به وجود آمده اند؟
پس اگر بگویی: خودشان به وجود آمده اند، پس عقلا محال است ما دامی که آنها معدوم باشند؛ چگونه موجود می شوند درحالی معدومند (نیستند)؟! معدوم چیزی نیست تا اینکه به وجود بیاید
بنابراین ممکن نیست که خودش خودش را به وجود آورد.
و اگر بگویی: تصادفی به وجود آمده اند
پس میگوییم: این نیز محال و غیر ممکن است، پس توجه کن ای منکر خدا، آیا هواپیماها و موشک ها و ماشینها و أنواع وسایل، تصادفی به وجود آمده اند؟! پس میگویی:ممکن نیست تصادفی باشند.
پس این چنین هستند این پرندگان و کوهها و خورشید و ماه وستارگان ودرختان و اخگر و ریگ ها و دریاها و غیره، هرگز ممکن نیست که تصادفی به وجود امده باشند.
و گفته می شود که گروهی از بت پرستان هندی به نزد امام أبو حنیفه رحمه الله علیه آمدند، و در إثبات خالق عز وجل با او مناظره کردند، امام أبو حنیفه از باهوشترین علماء بود پس به آنان وعده داد که بعد از یک روز یا دو روز بیایند. پس آمدند و گفتند: چه می گویی؟ او فرمود: من به یک کشتی پر از کالا و رزق و روزی فکر میکنم که امواج دریا را شکافته و در بندر لنگر انداخته و بارش پایین آمده و رفته درحالی که در آن نه ناخدایی بوده و نه کارگری.
گفتند: به این فکر میکنی؟! فرمود: بله. گفتند: بنابراین تو عقل نداری! آیا عقلانی است که کشتی بدون راهنما بیاید و بارش خالی شود وبرود؟! این معقول نیست!
فرمود: چگونه این را معقول نمیدانید ، ولی عقلانی است که این آسمانها و خورشید و ماه و ستارگان و کوهها و درختان و چهارپایان ومردم همه بدون خالقی باشند؟ پس آنان دانستند که این مرد (امام) انها را با عقلهایشان خطاب کرده پس از جواب دادن به آن عاجز ماندند.
و به عربی صحرانشین گفته شد: با چه چیزی پروردگارت را شناخی؟ گفت: أثر (ردپا ونشانه) بر مسیر دلالت و راهنمایی میکند، و وجود پشکل شتر بر وجود شتر دلالت میکند، پس آیا آسمان دارای برج ها (ستارگان)، و زمین دارای دره ها، و دریاهای دارای موج ها، بر خداوند بسیار شنوا و بسیار بینا دلالت نمیکنند؟
و به این خاطر خداوند عزیز و بزرگ فرمود: آیا اینها خلق شدند از نیستی (بدون آفریننده) یا اینکه خودشان خلق کننده خودشان هستند [الطور: ۳۵].
پس بنابراین عقل دلالت کننده ای است که به طور قطعی بر وجود الله دلالت میکند.

– اما دلیل حسی: مبنی بر وجود الله این است که: وقتی که انسان الله را می خواند، می گوید: یا رب! یعنی چیزی را می خواند و سپس برای آن دعایش اجابت و قبول می یابد، این همان دلیل حسی است، او خود به خود الله را نخوانده است بلکه الله تعالی آن را اجابت می کند، و بدین گونه است که ما می شنویم درباره چیزهایی که گذشته است و در عصر حاضر ما به وقوع می پیوندد، این است که الله استجابت می کند
مثلا اعرابی که بر رسول الله صلی الله علیه وسلم وارد شد در حالی که ایشان خطبه جمعه را بر مردم می خواند گفت: اموال از بین رفت و راه ها قطع شده است، پس از الله برای ما باران را بخوان؛ انس رضی الله عنه می گوید: به الله قسم، در آسمان هیچ ابر و حتی پاره ابری وجود نداشت و مانعی میان ما و بین کوه سلع از خانه و اماره ای وجود نداشت جز اینکه بعد از دعای رسول الله صلی الله علیه وسلم فورا ابرها بیرون آمدند و در آسمان دیده شدند و پخش گردیدند و رعد برق شروع شد و باران نازل شد و رسول الله صلی الله علیه وسلم هنوز از منبر پایین نیامده بود و قطره های باران از میان تارهای ریش ایشان می ریخت. این واقع دلالت بر وجود حسی الله است (که ما موارد بسیاری از آن در زندگی خویش تجربه می کنیم)
و در قرآن از این نمونه ها نیز بسیار است؛ مثل: (وَأَیُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ (۸۳)(فَاسْتَجَبْنَا لَه) [الأنبیاء: ۸۳-۸۴] ترجمه: (و ایوب را [یاد کن] هنگامى که پروردگارش را ندا داد که به من آسیب رسیده است و تویى مهربانترین مهربانان – پس [دعاى] او را اجابت نمودیم) و از این نمونه ها در قرآن زیاد است.

– اما دلیل فطری: همانا بسیاری از مردم که فطرت آنها منحرف نگشته است به وجود الله ایمان دارند، حتی حیوانات به وجود الله ایمان دارند و آن داستان مورچه ای است که نبی الله سلیمان روایت می کند اینکه: “روزی سلیمان علیه السلام برای طلب باران بیرون شد، پس در راه مورچه ای را دید که به پشت افتاده، چهار دست و پایش به سوی آسمان بلند کرده و می گوید :- ما مخلوقی از مخلوقات تو هستیم، که از باران تو بی نیاز نیستم. آنگاه سلیمان به همراهانش گفت : برگردید که به سبب دعا دیگری به شما باران داده شد”
و الله تعالی بر این مورد نیز اشاره نموده است در قولش -عزوجل- که می فرماید: (وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَهِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِین)َ (۱۷۲) (أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَکُنَّا ذُرِّیَّهً مِنْ بَعْدِهِمْ ) [الأعراف: ۱۷۲: ۱۷۳] ترجمه: (و هنگامى را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم ذریه آنان را برگرفت و ایشان را بر خودشان گواه ساخت که آیا پروردگار شما نیستم گفتند چرا گواهى دادیم تا مبادا روز قیامت بگویید ما از این [امر] غافل بودیم – یا بگویید پدران ما پیش از این مشرک بوده‏ اند و ما فرزندانى پس از ایشان بودیم)
پس این آیه دلالت بر این دارد که انسان فطرتاً بر وجود الله و ربوبیتش گواه است چه گفته باشیم: همانا الله تعالی شما را از پشت آدم بیرون نمود و از آنان گواه گرفت، چه گفته باشیم: این همان چیزی است که الله تعالی آن را در فطرت هر کسی قرار داده است که بر وجودش اقرار کنند؛ پس این آیه دلیلی بر این است که انسان پروردگارش را با فطرت خودش می شناسد.

این ها دلایل چهارگانه دلالت بر وجود الله سبحانه و تعالی است

– اما دلیل شرعی: انبیاء و رسولان به همراه شریعت ها آمده اند که متضمن این است برای اصلاح خلق آمده اند که این نیز دلالت بر این است که رب حکیم و رحیم آنان را فرستاده است، علاوه بر آن قرآن مجید نیز که بشر و جن از آوردن مثل آن عاجز هستند نیز دلیل شرعی است.
همچنین ملائکه: که الله تعالی می فرماید: (جَاعِلِ الْمَلائِکَهِ رُسُلاً أُولِی أَجْنِحَهٍ مَثْنَى) [فاطر: ۱].
ترجمه: (پدیدآورنده فرشتگان که داراى بالهاى دوگانه و سه ‏گانه و چهارگانه ‏اند پیام ‏آورنده قرار داده است)
پس ملائکه از عالم غیب هستند و الله تعالی آنان از نور آفریده است و آن ها را مطیع و خوار در برابر ذات خویش آفریده است و برای هر یک از آنان وظیفه ای خاص قرار داده است و چیزی که از وظائف آنها می دانیم این است که:
اول: جبرئیل موکل وحی است که وحی را از طرف الله تعالی بر انبیاء می فرستد
دوم: اسرافیل که موکل دمیدن در صور است و او همچنین از ملائکه ای است که عرش را حمل می کند.
سوم: میکائیل مأمور باران و گیاهان است
و هر سه نفر آنها به چیز موکل و موظف هستند که در آن حیات است؛ جبرئیل موکل وحی که حیات و زندگانی قلب است، و میکائیل به باران و گیاهان که حیات و زندگانی زمین است و اسرافیل موکل به دمیدن در صور که در آن زندگانی اجساد برای روز معاد است.
و به همین دلیل رسول الله صلی الله علیه و سلم به ربوبیت الله به وسیله ذکر آنها متوسل می شود و می فرماید: “اللهم رب جبرائیل ومیکائیل وإسرافیل، فاطر السماوات والأرض، عالم الغیب والشهاده، أنت تحکم بین عبادک فیما کانوا فیه یختلفون، اهدنی لما اختلف فیه من الحق بإذنک. إنک تهدی من تشاء إلى صراط مستقیم”
ترجمه: (بارالها، ای پروردگار جبرئیل، میکائیل و اسرافیل، پدیدآورنده ی آسمان ها و زمین، عالم غیب و آشکار، تو بین بندگان خود در آن چه اختلاف می کنند داوری می کنی، [از تو می خواهم که] مرا در آن چه اختلاف شده، به یاری خود به حق راهنمایی کنی، همانا تو هر کس را بخواهی به راه راست هدایت می کنی)
این دعایی است که ایشان صلی الله علیه وسلم در نماز شب به واسطه آن به ربوبیت الله متوسل می شد.

منبع: شرح العقیده الواسطیه -از شیخ علامه محمد بن عثیمین رحمه الله صفحه ۳۲ تا ۳۴

موضوع: دلایل چهارگانه عقل، حس، فطرت و شرع مبنی بر وجود الله || تهیه و تنظیم: ربیع محمدی || مصدر: سایت علمی تخصصی منهج

 

 

 

About Manhaaj.com

با توکل بر الله متعال و به یاری او سایت منهج را با هدف نشر آثار اهل سنت و جماعت راه‌اندازی نموده، معتقد به بازگشت جامعه‌ی اسلامی به دوران مبارک صدر اسلام هستیم و در این راستا برای زدودن بدعت‌ها و ناخالصی‌های واردشده بر دین می‌کوشیم و در چارچوبی که شریعت اسلام سفارش و امر نموده است، خود را به همکاری و همراهی با هم‌کیشان خویش متعهد می‌دانیم و کسانی را که از راه روشن و منهج صحیح به خطا و بیراهه رفته‌اند، معذور نمی‌دانیم؛ بلکه سعی بر تصحیح خطاها داریم، بدین صورت که خطا را بیان نموده، از تبیین منهج صحیح فروگذار نیستیم. همچنین برای نشر اقوال علمای گذشته و معاصر اهل سنت و جماعت برنامه‌ریزی نموده و امکانات دراختیار را در این جهت به‌کار خواهیم گرفت؛ و هرچند در آغاز راه هستیم، اما توفیق از سوی الله متعال است و به رحمتش امیدواریم

مقاله‌ای دیگر:

صراط

حقیقت صراط و عقیده‌ی اهل سنت و جماعت درباره آن چیست؟

حقیقت صراط و عقیده اهل سنت درباره آن چیست؟ امام سفارینی می گوید: صراط در …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>